Lal Dora (Lal Lakir)
English
Lal Dora (literally 'red thread/line') is the boundary drawn in red ink around a village's inhabited (abadi) area on the revenue map, separating houses and residential land from the surrounding agricultural khasra land. Land inside this line was historically never surveyed into khasra numbers and often has no formal Jamabandi entry of its own.
Because Lal Dora land was never brought under the khasra/khatauni system, houses built inside it traditionally couldn't get a regular sale deed registered the same way farmland could — many states have since introduced property-card style schemes (like PM-UDAY) to formalize ownership inside Lal Dora. Before buying a house or plot, checking whether it falls inside or outside Lal Dora tells you which paperwork is actually the right proof of title.
हिंदी
लाल डोरा (शाब्दिक अर्थ 'लाल धागा/लकीर') राजस्व नक्शे पर गाँव की आबादी (रिहायशी) क्षेत्र के चारों ओर लाल स्याही से खींची गई सीमा रेखा है, जो घरों और रिहायशी ज़मीन को आसपास की कृषि खसरा भूमि से अलग करती है। इस रेखा के अंदर की ज़मीन ऐतिहासिक रूप से कभी खसरा नंबरों में सर्वेक्षित नहीं की गई और अक्सर उसकी अपनी अलग जमाबंदी प्रविष्टि नहीं होती।
चूँकि लाल डोरा की ज़मीन कभी खसरा/खतौनी प्रणाली के अंतर्गत नहीं लाई गई, इसके अंदर बने घरों का सामान्य बिक्री विलेख उस तरह पंजीकृत नहीं हो पाता था जैसे खेती की ज़मीन का होता है — कई राज्यों ने अब पीएम-उदय जैसी विशेष प्रॉपर्टी-कार्ड योजनाएँ शुरू की हैं ताकि लाल डोरा के अंदर मालिकाना औपचारिक हो सके। घर या प्लॉट खरीदने से पहले यह जाँचना कि वह लाल डोरा के अंदर है या बाहर, यह तय करता है कि कौन-सा कागज़ असली मालिकाना प्रमाण है।
ਪੰਜਾਬੀ
ਲਾਲ ਡੋਰਾ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ 'ਲਾਲ ਧਾਗਾ/ਲਕੀਰ') ਮਾਲ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਬਾਦੀ (ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ) ਖੇਤਰ ਦੁਆਲੇ ਲਾਲ ਸਿਆਹੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚੀ ਸੀਮਾ ਰੇਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਖਸਰਾ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਖਾ ਅੰਦਰਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਦੇ ਖਸਰਾ ਨੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੇਖਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇਸਦੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਜਮਾਬੰਦੀ ਐਂਟਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਲ ਡੋਰਾ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕਦੇ ਖਸਰਾ/ਖਤੌਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਇਸ ਅੰਦਰ ਬਣੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਆਮ ਵਿਕਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਖੇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਪੀਐਮ-ਉਦੈ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ-ਕਾਰਡ ਸਕੀਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਲਾਲ ਡੋਰਾ ਅੰਦਰ ਮਾਲਕੀ ਰਸਮੀ ਹੋ ਸਕੇ। ਘਰ ਜਾਂ ਪਲਾਟ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜਾਂਚਣਾ ਕਿ ਇਹ ਲਾਲ ਡੋਰਾ ਅੰਦਰ ਹੈ ਜਾਂ ਬਾਹਰ, ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਕਾਗਜ਼ ਅਸਲੀ ਮਾਲਕੀ ਸਬੂਤ ਹੈ।